Công đoàn cũng phải có cổ phần?

Share Button
(HNM) – Tại Kỳ họp thứ 11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) diễn ra cuối tháng 8 vừa qua, một vấn đề nổi cộm, được nhiều người quan tâm là thực trạng công nhân tại các công ty cổ phần hóa (CPH) đang phải “bán lúa non” cổ phần (CP) của mình và không thật sự tha thiết với doanh nghiệp (DN) CPH.

Sau khi CPH, để bảo đảm quyền lợi cho người lao động, công đoàn trong DN CPH cần được mua cổ phiếu để đọc lập về tài chính, thực hiện tốt vai trò bảo vệ và chăm lo đời sống của người lao động. Ảnh: Nguyệt Ánh.

Giải pháp nào để công nhân gắn bó lâu dài với DN, giúp họ có thu nhập cao hơn và thực hiện quyền làm chủ trong DN?

Bán quyền làm chủ DN

Công tác 21 năm tại Công ty CP Vang Thăng Long, theo quy định, năm 2004, khi công ty tiến hành CPH, chị Hoàng Thị Oanh được mua 2.100 cổ phiếu  của công ty với giá ưu tiên bằng 60% giá đấu thầu niêm yết trên thị trường chứng khoán (giá phiên giao dịch đầu tiên của công ty là 22.500 đồng/cổ phiếu). Thế nhưng, với mức lương quá eo hẹp, chỉ 1,4 triệu đồng/tháng, chị Oanh cũng như rất nhiều công nhân khác trong công ty đã nhanh chóng chuyển nhượng số CP của mình với giá chênh lệch thỏa thuận, để được hưởng khoản lời nhất định.

Trường hợp của chị Hoàng Thị Oanh chỉ là ví dụ điển hình, trên thực tế, do nhận thức không rõ ràng về cơ chế CPH, người lao động (NLĐ) tại các doanh nghiệp “bán tháo” CP vì tâm lý lo lắng, sau CPH, DN nhà nước sẽ “biến” thành DN tư nhân, NLĐ sẽ không được bảo đảm các quyền lợi, thậm chí cả vị trí công việc như trước. Với họ, bán đi số CP ít ỏi trước khi bị cá nhân có CP chiếm ưu thế trong công ty “thôn tính” nốt CP của họ với giá “bèo” là cách lựa chọn tốt nhất. Không ít NLĐ nghèo, do không đủ tiền mua cổ phiếu nên thường bán lại quyền ưu đãi cho người khác, hoặc mua xong là chuyển nhượng ngay để “ăn non” mà họ không ý thức được rằng, bán CP đồng nghĩa với việc bán quyền làm chủ DN và ‘’mua’’ về nguy cơ mất việc.

Một thực tế khác khiến nhiều công nhân “bán lúa non”, đó là họ không tin tưởng DN sẽ phát triển sau CPH, hoặc lo ngại sự biến động, tụt dốc của thị trường chứng khoán sẽ kéo giá cổ phiếu thấp hơn, nên đã không muốn nắm giữ CP, mà chỉ muốn là người làm công ăn lương đơn thuần. Điều này khiến cho cả mục tiêu và ý nghĩa của chính sách CPH DN nhà nước chưa đem lại những hiệu quả thiết thực.  

Tăng quyền cho Công đoàn (CĐ)

Do nhận thức chưa đầy đủ, hầu hết NLĐ băn khoăn, lo lắng và chỉ thấy được những cái lợi trước mắt  mà chưa nhìn ra những lợi ích lâu dài từ việc nắm giữ cổ phiếu sau khi DN chuyển sang mô hình CPH. Thông thường, NLĐ bán CP vào thời gian ngắn sau khi mua thường là giá rất rẻ, trong khi đó, mặc dù thị trường chứng khoán có biến động, nhưng rất có thể sẽ đẩy giá cổ phiếu lên cao. Do vậy, rõ ràng những người “bán lúa non” sẽ mất một khoản chênh lệch lớn. Điều đáng nói là, nếu nắm giữ CP, ngoài tiền lương, hằng tháng NLĐ sẽ được hưởng cổ tức để có thêm thu nhập, nhất là những DN làm ăn có hiệu quả, cổ tức sẽ rất cao. Đặc biệt, lợi ích của NLĐ đang nắm giữ CP trong công ty chắc chắn sẽ nhân lên gấp nhiều lần khi DN phát hành cổ phiếu thưởng. Và quan trọng nhất là, khi NLĐ nắm giữ CP, quyền và lợi ích lâu dài luôn gắn chặt với họ.

Giải quyết bất cập này, rõ ràng không ai khác là CĐ phải vào cuộc, có trách nhiệm tuyên truyền một cách sâu rộng để NLĐ không “bán lúa non” trong quá trình CPH. CĐ không được nói chung chung mà phải làm bài toán cho NLĐ thấy rõ hậu quả của việc bán CP thì NLĐ sẽ mất quyền lợi như thế nào.

Theo GS  Đào Trọng Thi (Ủy viên UBTVQH, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của QH), CĐ trong DN CPH cần phải được mua cổ phiếu, để nắm giữ một tỉ lệ CP nhất định. Khi CĐ độc lập về tài chính thì tiếng nói của CĐ sẽ độc lập và ở khía cạnh nào đó có thể nói là được bảo đảm thực hiện. CĐ nắm giữ tỉ lệ cổ phần nhất định thì tiếng nói của CĐ trong vai trò bảo vệ và chăm lo đời sống NLĐ sẽ hiệu quả hơn. Ý nghĩa lớn hơn nữa là khi CĐ nắm giữ tỉ lệ cổ phần nhất định trong DN CPH thì quyền lợi của NLĐ (trước, trong và sau CPH) sẽ được  chăm lo bảo vệ trong suốt thời gian tồn tại của DN. GS đề nghị quy định vấn đề này trong văn bản luật nào đó, tốt nhất Nghị quyết của QH nên có quy định về việc này.

Để bảo đảm quyền lợi cho NLĐ sau khi DN CPH, nhiều ý kiến cho rằng, ngoài việc tiếp tục thực hiện bán cổ phiếu ưu đãi cho NLĐ theo mệnh giá, số năm công tác mà họ làm việc trong nhà nước, để bảo đảm quyền lợi cho họ như hưởng cổ tức, dự ĐH cổ đông, bầu cử, ứng cử…, nên có quy định không được chuyển nhượng CP, trừ trường hợp NLĐ nghỉ hưu hoặc chuyển khỏi DN. Bên cạnh đó, cho phép NLĐ mua cổ phiếu trả chậm, đặc biệt, nên sử dụng một phần quỹ phúc lợi của DN để thành lập Quỹ CĐ, theo đó, CĐ sử dụng quỹ này để mua cổ phiếu theo quy định của nhà nước, tạo điều kiện cho tổ chức CĐ tham gia quản lý công ty CPH, góp phần tăng cường công tác bảo vệ quyền lợi NLĐ, đảm bảo cơ cấu vốn hợp lý của NLĐ trong DN.

Theo báo cáo của Tổng LĐLĐ Việt Nam, hiện nay có 1.340 DN đã tiến hành CPH. Trong đó, có 356 nghìn người được mua cổ phần ưu đãi, chiếm tỷ lệ 63,8% tổng số NLĐ tại các công ty CP. Trung bình, mỗi NLĐ được mua 1.247 cổ phiếu, nhưng tỷ lệ NLĐ nắm giữ CP phần lớn chỉ đạt 11% tổng số vốn điều lệ của các DN.

 

Kiều Oanh

Share Button